GIáo sư Trần Thanh Đạm viết về nguyenthaison

Giáo sư Nhà văn TRẦN THANH ĐẠM

QÚI NHÂT MÌNH ĐƯỢC LÀ MÌNH TRONG ĐỜI VÀ TRONG THƠ

(Đọc tập thơ Tên rơi trước mặt của Nguyễn Thái Sơn 108 trang, Nhà XB Quân đội Nhân dân - Hà nội, 2007)                                                                                                                                                                          

TÊN RƠI trước mặt cũng là tên của một bài trong tập, là một ẩn dụ, một gửi gắm của nhà thơ về bản thân. Anh hình dung mình là một cung thủ tự cho là có tài như Dưỡng Du Cơ, như Hậu Nghệ với cánh cung bằng tre ngà, dây cung bện bằng lông đuôi ngựa, cùng ống tên đầy chặt nhưng “ mục tiêu ” xem ra chưa được xác định : “đích ngắm vu vơ mờ ảo suốt đời”. Bắn mãi cũng chỉ được “chim sâu chim sẻ”, mũi tên cuối cùng nhắm vào bầu trời: “trời cao rộng vô cùng / lo gì không trúng đích” song, thực tế lại khác: “mũi tên dốc túi / ta cố sức dương cung lần cuối / đứt dây gẫy tre / mũi tên theo gió bay về / rơi trước mặt !” Bài thơ là lời tự bạch, tự thú của một người không tự bằng lòng, thất vọng khi tổng kết cuộc đời đầy ước vọng - hay tham vọng, của mình. Tuy nhiên, đây là lời tự bạch chân thành, trung thực và điều quý giá chính là ở đó. “Tri nhân giả trí, tự tri giả minh” (biết người là trí, biết mình là minh - Lão Tử ). Đọc bài thơ này, tôi nói với tác giả: mũi tên rơi trước mặt anh là một mũi tên vàng của sự tự biết mình. Con người không thể tự tri nếu không tự tin vào giá trị của chính mình, vào những gì mình vốn có, đã có. Xua đi mọi ảo tưởng, tham vọng, mình tự hào được là chính mình. Mới đọc qua bài thơ tưởng NTS bi quan, nhưng đọc kĩ lại thấy đó là một tuyên ngôn lạc quan của người biết mình có những việc làm không uổng phí, mà một trong những biểu hiện ấy là những bài thơ được chắt lọc từ chính cuộc đời anh, con người anh, không hề vay mượn. Không nhiều, không lớn, song thế cũng đủ, so với bao người, như chính anh đã tự bạch: “Tôi không may mắn trong mọi lĩnh vực, song so với những đồng đội chết trận vẫn còn là hạnh phúc”. Anh viết vậy và luôn có ý thức về điều đó: “kiếp thi sĩ giời đầy đau nhiều vui được mấy / vẫn cứ làm thơ ngắn dài nhiều ít / tạ ơn đời cho nắm chữ giắt lưng” .

Mở đầu tập là bài thơ gồm hai câu đối thoại và một câu tự nhủ (cũng là tự khẳng định):

- Ai chẳng thế…

- Nhưng tôi không thế !...

chỉ vì mình chẳng thể như ai.

Nhà thơ Hoài Anh viết về nguyenthaison

        

Nhà thơ HOÀI ANH (1938  - 2011)                                                                                                                                                           

cưỡi ngựa xem Tên rơi trước mặt    

Tập thơ của Nguyễn Thái Sơn
Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân, phát hành cuối năm 2007.     

Anh bộ đội thời chống Mỹ phần đông có học có trí tuệ, nhiều người trong họ đã được đọc thơ kháng chiến Pháp của Eáluard, Aragon...Nguyễn Thái Sơn ở trong số ít các nhà thơ trực tiếp cầm súng chiến đấu chứ không chỉ chạy vòng ngoài phục vụ chiến đấu, nên anh không khai thác sinh hoạt đời thường để làm những bài thơ lính "đùa vui tếu táo", cũng không sa vào tình cảm tiểu tư sản để thi vị lãng mạn hóa chiến tranh, mà nhìn thẳng vào sự thật để nói lên những tàn khốc của cuộc chiến. Sự tàn khốc đó không được phản ảnh qua cái nhìn tàn nhẫn lạnh lùng như một vài cây bút văn xuôi xu thời, mà được thể hiện quyết liệt nhưng không trần trụi. Chưa đủ tuổi đã phải ra trận: “dép rộng rút quai, quần dài xén ống / những người lính vừa đi vừa lớn..” (Trận giả trận thật) /... “sức vóc như các anh còn vẹo xiêu sau cơn sốt rét / bao cô gái mềm yếu như em nằm lại khắp rừng / mưa mục gỗ bia lũ xóa mộ phần” (Kỷ niệm ở rừng). Cái chết đến bất thần đến mức bộ đội, thanh niên xung phong phải phổ biến cho nhau cái kinh nghiệm đau lòng này : “ thức ăn gắp trước canh nhạt chan sau / mặc áo mới mỗi khi lên sạp nứa / chẳng thể tránh thứ bom tọa độ / thường rơi bất thần trong giấc ngủ bữa ăn ” (Mây trắng). Khốc liệt điển hình đến độ: “suối đổi dòng sau chùm bom tọa độ / đá thành vôi cây cháy thành than / tìm em sàng đất tìm em lọc nước / những mảng tóc dính da sợi cháy quăn sợi còn đen mượt .../ chiếc quan tài nhỏ như hộp thư bưu điện !” ( Bạch Tuyết ở Trường Sơn), “bạn tôi người rụng cánh tay / người mòn cặp mắt nhìn ngày ra đêm .../ bát ăn thành bát nhang trên đỉnh gò” (Biên thùy)... “một loạt bom - mộ nằm cùng / một trận đánh - cúng giỗ chung một ngày !” (Một thời cổ tích). “trước khi bay về Trời / hồn tử sĩ hóa làn gió dịu lau giọt mồ hôi trên trán cha / lay động dải khăn mẹ” (Đừng quên).

Anh bộ đội trong thơ Nguyễn Thái Sơn không phải là anh bộ đội chung chung mà được xác định rõ: anh bộ đội quê miền Bắc vào chiến đấu ở miền Nam. Tình cảm của anh gắn bó chặt chẽ với quê hương: “Thương nhớ khôn nguôi xứ Bắc cội rễ bao đời / nơi những mảnh đồng nát còn hằn vết móng tay cậy cháy cơm khoai / còn đâu đó chiếc niêu đất đựng cuống nhau cha vùi trong bụi tre gai .../ khi đã thỏa thuê gió bấc mưa phùn mắm cua nước vối / có những đêm áo nhàu khuy đứt / ta lại nhớ thương nắng gió phương Nam”. (Xứ Bắc). “tiền cũ dằn sâu đáy túi / bạc trăm cuộn giữa bạc nghìn .../ chợ quê ai cũng quen quen” (Chợ quê). “đất nước có một thời / hình như ai cũng khổ” (Về Bắc)...

HẬN THƠ

Nhà thơ  NGÔ MINH


Bữa nay không chỉ có phê bình, xỉ vả, mạt sát nhau trên báo, trên blog về thơ, mà còn có cả hận thơ nữa. Vâng, tôi đang nói chuyện nghiêm túc. Nửa tháng 10-2012 vừa qua, ở tỉnh Quảng Bình đã diễn ra một sự cố hy hữu và đáng buồn, đáng giận. Đó là chuyện một số người làm thơ, không hiểu vì lý do gì kích động, đã rủ nhau đi mấy trăm cây số, mang theo cả chồng bài viết về bài thơ “Con chồn người”, phô tô tới hàng trăm bản, rồi băng đĩa, về khắp xó xỉnh địa phương tổ chức các cuộc “đấu tố” nói xấu, mạt sát, chửi tục đối với thơ đương đại của nhà thơ Hoàng Vũ Thuật. Ở đó chỉ có người phê phán mà không có người nói lại. Rõ ràng đây không phải phê bình vì sự tiến lên của nền thơ, mà do thù hận gì đó nghiêm trọng lắm, mới dàn trận đánh quyết liệt như thế. Nhóm người này gồm Nguyễn Hoài Nhơn, Lê Anh Phong, những người làm thơ hội viên Hội văn nghệ tỉnh. Trước đó, ngày 15 tháng 10, tại Đại hội Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Quảng Bình, Nguyễn Hoài Nhơn đã phô tô hàng trăm bản bài viết nói trên (đã in trên mạng “Văn nghệ và cuộc sống” của “Trung tâp phát triển Văn học Nghệ Thuật” do nhà thơ Đỗ Hoàng phụ trách), mang đến phát tán tại Đại hội. Chưa hết, ngày 19 tháng 10, Lê Anh Phong, nhà báo sắp nghỉ hưu, lợi dung cơ quan cũ, trong lúc Giám đốc Đài PT-TH Quảng Bình đi công tác vắng, không thông qua trưởng phòng, đã vào phòng thu âm, trực tiếp đọc bài viết rất dung tục trên của Nguyễn Hoài Nhơn trên sóng phát thanh của tỉnh. Sau đó lại in ra đĩa đi mở nghe khắp nhiều nơi trong tỉnh. Trong những cuộc “đấu tố thơ” đó, họ đồng thời phê phán cả báo Nghệ Thuật Mới, phụ trương tháng của báo Người Hà Nội, Hội LHVHNT Hà Nội do nhà thơ Bùi Việt Mỹ làm Tổng biên tập và Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Quyến tổ chức thực hiện, vì báo này đã dám in một lúc hai trang thơ và hai trang bài viết về thơ Hoàng Vũ Thuật. Chắc họ không biết báo này trả nhuận bút rất cao, mỗi bài thơ và lý luận phê bình đều vượt ngưỡng nhuận bút mà thông lệ đã trả, nếu biết chắc họ còn căm hơn nữa !